Avtomobil alqı-satqısında sənədlər və addımlar
Maşının texniki vəziyyəti yaxşı ola bilər, amma sənəd tərəfi düzgün rəsmiləşdirilməsə, sövdələşmə həm alıcıya, həm satıcıya baha başa gələ bilər. Bu yazıda avtomobil alqı-satqısının ümumi ardıcıllığını izah edirik: tərəflərin şəxsiyyəti, texniki pasport, notarial alqı-satqı ilə etibarnamənin fərqi, həbs və girov yoxlaması, pulun ötürülməsi və qeydiyyat dəyişikliyi. Qaydalar və rüsumlar dəyişə bildiyi üçün dəqiq tələbləri hər dəfə rəsmi mənbədən — ASAN Xidmət, DYP, e-gov.az — yoxla.
6 dəq oxu
Sövdələşmədən əvvəl: tərəflər kimdir?
Hər şey sadə sualdan başlayır: maşını sənə satan şəxs onun sahibidirmi? Texniki pasportdakı (nəqliyyat vasitəsinin qeydiyyat şəhadətnaməsi) sahib adını satıcının şəxsiyyət vəsiqəsi ilə tutuşdur. Alıcı da öz şəxsiyyət vəsiqəsini hazır saxlamalıdır.
- Satıcı sahibin özüdür: ən sadə hal — adlar uyğun gəlir, sənədlərin əsli onun əlindədir.
- Satıcı etibarnamə ilə çıxış edir: etibarnamənin əslini gör, kim tərəfindən verildiyini, satış hüququnu əhatə edib-etmədiyini və hələ qüvvədə olub-olmadığını yoxla. Mümkünsə sahibin özü ilə əlaqə saxla.
- Maşının bir neçə sahibi var və ya maşın evlilik dövründə alınıb: satış üçün digər şəxsin razılığı tələb oluna bilər — bunu notariusdan soruş.
- Satıcı şirkətdir: şirkətin adından imza atan şəxsin səlahiyyətini təsdiq edən sənədi soruş.
Sənədin surəti, telefondakı şəkli və ya «sənəd sonra gələcək» vədi kifayət deyil. Əsli göstərilmirsə, sövdələşməni təxirə sal.
Texniki pasport və VIN: nəyi tutuşdurmalı?
Texniki pasportdakı məlumatlar maşının özü ilə uyğun gəlməlidir. Xüsusilə VIN-i (bəzi maşınlarda kuzov və ya şassi nömrəsini), markanı, modeli, buraxılış ilini, rəngi və qeyd olunubsa mühərrik nömrəsini yoxla. Nömrələrin ətrafında cızıq, qaynaq və ya yapışqan izi olmamalıdır.
Maşın xaricdən gətirilibsə, gömrük rəsmiləşdirilməsi ilə bağlı sənədləri də soruş. Texniki vəziyyəti yoxlamaq üçün işlənmiş avtomobil alarkən yoxlama siyahısından istifadə et.
Maşının həbsdə və ya girovda olub-olmadığı necə yoxlanır?
Maşın məhkəmə və ya icra qərarı ilə həbsdə, bank kreditinə görə girovda ola, yaxud üzərinə qeydiyyat əməliyyatlarına qadağa qoyula bilər. Belə maşını alsan, onu öz adına keçirməkdə problem yaşaya, hətta itirə bilərsən.
- Satıcıdan maşının kreditlə və ya lizinqlə alınıb-alınmadığını soruş.
- Məhdudiyyətləri rəsmi yolla yoxla. Bunu hansı xidmətlə etməyin mümkün olduğunu ASAN Xidmət, DYP və ya e-gov.az-dan dəqiqləşdir.
- Notariusdan rəsmiləşdirmə zamanı hansı yoxlamaları apardığını soruş.
- Maşın girovdadırsa, girovun necə götürüləcəyini satıcı girov saxlayanla (məsələn, bankla) satışdan əvvəl həll etməlidir.
Satıcının göndərdiyi ekran şəklinə və «bazada təmizdir» sözünə arxalanma. Məhdudiyyət olmadığı rəsmi yolla təsdiqlənməyibsə, nə pul, nə də beh ver. Səbəbini beh vermək niyə təhlükəlidir yazısında izah etmişik.
Notarial alqı-satqı və etibarnamə: fərq nədir?
Praktikada maşın iki yolla əldən-ələ keçir: notarial qaydada bağlanan alqı-satqı müqaviləsi ilə və ya sahibin verdiyi etibarnamə ilə. Bunlar eyni şey deyil.
| Məsələ | Notarial alqı-satqı | Etibarnamə |
|---|---|---|
| Sahib kim olur | Alıcı — qeydiyyatdan sonra sənədlərdə onun adı yazılır | Sahib dəyişmir — maşın sənəddə əvvəlki sahibin adına qalır |
| Nə verir | Mülkiyyət alıcıya keçir | Etibarnamədə yazılan səlahiyyətlər: idarə etmək, istifadə, bəzən satmaq |
| Alıcı üçün risk | Düzgün rəsmiləşdiriləndə ən azdır | Etibarnamə ləğv edilə, müddəti bitə və ya başqa səbəbdən qüvvədən düşə bilər |
| Satıcı üçün risk | Qeydiyyatın yeni sahibin adına keçdiyinə əmin olmaq lazımdır | Maşın sənin adına qalır — yeni sürücünün pozuntuları və öhdəliklər sənə qayıda bilər |
| Nə vaxt işlənir | Maşını tam satıb-almaq üçün | Başqasının maşından istifadə etməsi və ya sahibin adından iş görməsi üçün |
Etibarnamə ilə «satış» hər iki tərəf üçün risklidir: alıcı rəsmi sahib olmur, satıcı isə artıq istifadə etmədiyi maşına görə cavabdeh qala bilər. Maşını həqiqətən satıb-alırsansa, adətən mülkiyyəti alıcıya keçirən alqı-satqı müqaviləsi seçilir. Konkret halın üçün hansı yolun uyğun olduğunu notariusla məsləhətləş.
Pulu necə ötürmək daha təhlükəsizdir?
Pul və sənəd eyni anda dəyişilməlidir: alıcı pulu, satıcı isə imzalanmış sənədi, açarları və maşını tam razılaşmadan sonra verir.
- Bank köçürməsi iz qoyur: təyinatda maşının markasını, modelini və VIN-i yaz.
- Nağd ödənişdə pulu bankda say və əskinasları yoxlat.
- Müqavilədə real məbləği göstər — sənəddəki fərqli məbləğ mübahisə zamanı sənin əleyhinə işləyə bilər.
- Satıcı köçürmənin hesaba daxil olduğunu bank tətbiqində özü görməlidir; ekran şəkli sübut deyil.
- Maşını görməmiş və sənədləri yoxlamamış beh və ya «rezerv» pulu köçürmə.
alal.az alqı-satqının tərəfi deyil və sövdələşməyə zəmanət vermir: avtomobil elanları alıcı ilə satıcını görüşdürür, rəsmiləşdirmə isə tərəflərin məsuliyyətindədir. Görüş və ödəniş qaydaları üçün təhlükəsizlik tövsiyələrinə bax.
Qeydiyyat dəyişikliyi və sığorta
Alqı-satqıdan sonra maşın yeni sahibin adına qeydiyyata alınmalıdır. Bunun harada, hansı müddətdə və hansı sənədlərlə edildiyini, rüsumların məbləğini DYP, ASAN Xidmət və ya e-gov.az-dan dəqiqləşdir — qaydalar dəyişə bilər.
- Alıcı üçün: qeydiyyatı yubatma və bütün sənədlərin əslini saxla.
- Satıcı üçün: maşının sənin adından çıxdığına rəsmi yolla əmin ol.
- Sığorta: icbari sığortanın yeni sahib üçün necə rəsmiləşdiriləcəyini sığorta şirkətindən soruş.
Sövdələşmə günü: addım-addım
- Görüşü iş saatlarında, notariusa və banka yaxın yerdə təyin et.
- Sənədlərin əslini və tərəflərin şəxsiyyət vəsiqələrini gətir.
- Maşını son dəfə yoxla: VIN, yürüş, açarlar, ehtiyat təkər və razılaşdırılan əşyalar yerindədir.
- Müqaviləni imzalamazdan əvvəl oxu: tərəflər, VIN və qiymət düzgün yazılıb.
- Pulu razılaşdırılmış qaydada ötür, satıcı daxil olduğunu yoxlasın.
- Açarları, sənədləri və servis kitabçasını təhvil al.
- Qeydiyyat dəyişikliyini və sığortanı rəsmiləşdir.
Razılaşmaları yazılı saxla: qiymət, bilinən qüsurlar və maşınla birlikdə verilən əşyalar barədə yazışma mübahisə zamanı kömək edir.
Tez-tez verilən suallar
Maşın alqı-satqısı üçün hansı sənədlər lazımdır?
Ümumi halda tərəflərin şəxsiyyət vəsiqələri və maşının texniki pasportu (qeydiyyat şəhadətnaməsi) tələb olunur; satıcı etibarnamə ilə çıxış edirsə, onun əsli də. Vəziyyətdən asılı olaraq əlavə sənəd lazım ola bilər, ona görə dəqiq siyahını notariusdan, ASAN Xidmətdən və ya DYP-dən öyrən.
Etibarnamə ilə maşın almaq təhlükəlidirmi?
Etibarnamə maşının sahibini dəyişmir: sənəddə sahib əvvəlki şəxs olaraq qalır, etibarnamə isə ləğv edilə və ya qüvvədən düşə bilər. Maşını həqiqətən alırsansa, mülkiyyətin sənə keçdiyi rəsmiləşdirmə yolunu notariusla müzakirə et.
Maşının girovda olub-olmadığını necə bilmək olar?
Satıcıdan kredit və lizinq barədə soruş, amma cavabı rəsmi yolla yoxla. Bunu hansı xidmətlə etməyin mümkün olduğunu ASAN Xidmət, DYP və ya e-gov.az-dan öyrən, notariusdan da hansı yoxlamaları apardığını soruş. Satıcının ekran şəklinə arxalanma.
Alqı-satqıdan sonra qeydiyyatı kim dəyişdirir?
Adətən yeni sahib maşını öz adına qeydiyyata aldırır, satıcı isə maşının onun adından çıxdığına əmin olmalıdır. Bunun harada, hansı müddətdə və hansı sənədlərlə edildiyini DYP, ASAN Xidmət və ya e-gov.az-dan dəqiqləşdir.
Maşının pulunu nağd vermək, yoxsa köçürmək daha yaxşıdır?
Bank köçürməsi iz qoyur və məbləği sübut etmək asandır. Nağd ödəyirsənsə, pulu bankda say və yoxlat. Hər iki halda pul, imzalanmış sənəd və açarlar eyni anda dəyişilməlidir; maşını görməmiş beh vermə.
alal.az maşın sövdələşməsinə zəmanət verirmi?
Xeyr. alal.az alqı-satqının tərəfi deyil və sövdələşməyə zəmanət vermir — platforma alıcı ilə satıcını görüşdürür. Sənədlərin yoxlanması və rəsmiləşdirmə tərəflərin məsuliyyətindədir. Şübhəli elanı «Şikayət et» düyməsi ilə bildirə bilərsən.
Avtomobil elanlarına bax və sövdələşməni bu yazıdakı addımlarla rəsmiləşdir.
Avtomobil elanlarına bax