İşlənmiş avtomobil alarkən yoxlama siyahısı
İşlənmiş maşın almaq çox vaxt ilk təəssüratla verilən qərardır: rəngi parıldayır, salon təmizdir, satıcı səmimidir. Problemlər isə sonra — sənəddə, rəngin altında, mühərrikin səsində üzə çıxır. Bu bələdçidə maşına baxmağa gedəndə nəyi hansı ardıcıllıqla yoxlamalı olduğunu, hansı əlamətlərin təhlükə siqnalı sayıldığını və nə vaxt mütləq ustaya müraciət etməli olduğunu topladıq. Sonda hamısı bir cədvəldədir — telefonunda aç və maşının yanında bənd-bənd keç.
8 dəq oxu
Maşına baxmağa getməzdən əvvəl satıcıdan nə soruşmalı?
Yoxlama elanı oxuyanda başlayır. Avtomobil satışı elanlarında buraxılış ilinə, yürüşə, mühərrikə, sürətlər qutusuna və şəkillərə bax. Müxtəlif bucaqlardan çəkilmiş real fotolar, görünən spidometr və salon yaxşı əlamətdir. Bir-iki bulanıq şəkil və ya kataloqdan götürülmüş kimi görünən foto isə əlavə sual üçün səbəbdir.
Zəng etməzdən və ya saytdaxili «Mesajlar» bölməsində yazmazdan əvvəl suallarını hazırla:
- Maşın sənəddə kimin adınadır — satıcının özünün, yoxsa o, etibarnamə ilə satır?
- Maşın qəzaya düşübmü, hansı detallar rənglənib və ya dəyişdirilib?
- Servis qeydləri və qəbzlər varmı, son baxımda nələr dəyişdirilib?
- Maşını soyuq mühərriklə göstərə bilərmi və ustaya aparmağa razıdırmı?
Cavablar dumanlıdırsa, satıcı suallardan əsəbiləşirsə və ya maşını görməmiş beh istəyirsə, vaxt itirməyə dəyməz. Səbəbini beh vermək niyə təhlükəlidir yazısında izah etmişik.
Sənədlər və VIN: kağızdakı maşın qarşındakı maşındırmı?
Texniki pasportu (nəqliyyat vasitəsinin qeydiyyat şəhadətnaməsi) əlinə al və satıcının şəxsiyyət vəsiqəsi ilə tutuşdur. Adlar üst-üstə düşmürsə, səbəbini soruş. Satıcı etibarnamə ilə satırsa, etibarnamənin əslini gör, onun satış hüququ verib-vermədiyini və qüvvədə olub-olmadığını yoxla, mümkünsə sahibin özü ilə danış.
Ən vacib addım maşının həbsdə, girovda (məsələn, bank kreditinə görə) və ya axtarışda olub-olmadığını öyrənməkdir. Bunu satıcının sözünə və ya göstərdiyi ekran şəklinə görə yox, rəsmi yolla yoxla. Hansı xidmətdən istifadə etməli olduğunu və dəqiq qaydanı rəsmi mənbədən — ASAN Xidmət, DYP, e-gov.az — dəqiqləşdir.
Sonra VIN-ə keç. Bu, maşının «barmaq izi»dir və adətən 17 simvoldan ibarətdir. Bəzi maşınlarda, məsələn Yaponiya daxili bazarı üçün buraxılanlarda, VIN əvəzinə kuzov (şassi) nömrəsi olur. Nömrə maşının bir neçə yerində yazılır: modeldən asılı olaraq ön şüşənin aşağı küncündə, sürücü qapısının dirəyindəki etiketdə, mühərrik bölməsində və ya döşəmədə.
- Texniki pasportdakı VIN-i və ya kuzov nömrəsini telefonuna yaz.
- Maşının üzərindəki bütün nömrə yerlərini tap və hər simvolu tək-tək müqayisə et.
- Nömrənin ətrafına bax: cızıq, qaynaq, yapışqan izi, təzə rəng, dəyişdirilmiş pərçim və ya yenidən yapışdırılmış etiket olmamalıdır.
- Sənəddəki rəngi, mühərrik növünü və digər qeydləri maşının özü ilə tutuşdur.
Bir simvolluq fərq belə ciddi problemdir. Nömrələr uyğun gəlmirsə və ya maşının həbsdə, girovda olmadığı rəsmi yolla təsdiqlənməyibsə, «sonra düzəldərik» sözünə inanma və pul vermə. Rəsmiləşdirmə qaydası haqqında: avtomobil alqı-satqısında sənədlər və addımlar.
Kuzov: rəng qalınlığı və qəza izləri
Kuzova gündüz işığında və quru havada bax — yağışda, gecə və ya qaranlıq qarajda kiçik fərqlər görünmür. Maşının ətrafında yavaş dolan, hər detala yandan, bucaq altında bax. Qonşu detaldan fərqli rəng tonu, dalğalı səth, «portağal qabığı» kimi kələ-kötür rəng təkrar rənglənmənin əlamətidir.
- Kapot, qapılar, qanadlar və baqaj qapağı arasındakı aralıqlar hər iki tərəfdə bərabər olmalıdır.
- Rezin kipləşdiricilərdə, plastik detallarda, şüşə kənarlarında rəng ləkəsi həmin yerin rəngləndiyini göstərir.
- Kapotu, qanadları və qapıları bərkidən boltlara bax: açar izi və qopmuş rəng detalın sökülüb-taxıldığını göstərə bilər.
- Baqajın döşəməsini və ehtiyat təkər yuvasını aç: qaynaq tikişi, əyilmiş metal, pas arxadan zərbə izi ola bilər.
- Şüşələrdəki markalanmanı müqayisə et: biri digərlərindən fərqlidirsə, çox güman ki, o şüşə dəyişdirilib — səbəbini soruş.
- Kandarlara, qapıların alt kənarına və təkər yuvalarına pasa görə bax.
Rəng qalınlığını ölçən cihazla (tolşinomer) hər detalı ölç. Burada konkret rəqəmdən çox müqayisə vacibdir: bir detalda göstərici qonşularından nəzərəçarpacaq dərəcədə yüksəkdirsə, orada təkrar rəng və ya şpaklyovka var. Cihazın yoxdursa, servisdən və ya tanış ustadan kömək istə.
Rənglənmiş detal özlüyündə qorxulu deyil: cızığa görə rənglənmiş bufer bir şeydir, dirəklərə və lonjeronlara toxunmuş qəza tamam başqa. Satıcıdan nəyin, niyə rəngləndiyini soruş və cavabı öz gördüklərinlə tutuşdur.
Mühərrik: soyuq start, səslər, tüstü və yağ
Satıcıdan xahiş et ki, sən gələnə qədər mühərriki işə salmasın. Gələndə kapota əlini qoy: istidirsə, maşın əvvəlcədən qızdırılıb və soyuq mühərrikin problemləri — çətin işə düşmə, taqqıltı, titrəmə — gizlənə bilər.
- Soyuq start: mühərrik ilk cəhddən işə düşməli, boş dövrlərdə bərabər, titrəmədən işləməlidir. Taqqıltı, metal cingiltisi və fit səsi ustaya göstərmək üçün səbəbdir.
- Tüstü: soyuq havada səsboğucudan çıxan nazik ağ buxar mühərrik qızdıqca yox olur. Göyümtül tüstü yağın, mühərrik qızandan sonra da davam edən qatı ağ tüstü soyuducu mayenin yandığını, qara tüstü isə yanacağın tam yanmadığını göstərə bilər.
- Yağ: yağölçən çubuğu (şup) çıxar, səviyyəyə və rəngə bax. Yağ qapağının altında süd rəngli köpük varsa, maşını mütləq ustaya göstər.
- Sızma: mühərrikin üstündə və altında yaş, yağlı ləkə olmamalıdır. Maşının dayandığı yerə də bax.
- Soyuducu maye: bakda səviyyə normal olmalı, səthində yağ izi görünməməlidir.
Mühərrik qulağına normal gəlsə belə, son sözü usta və kompüter diaqnostikası deməlidir: bəzi nasazlıqlar yalnız cihazla görünür.
Sürətlər qutusu və asqı necə yoxlanır?
Avtomat qutuda əyləci basıb seçicini P, R və D arasında keçir: qoşulma sərt zərbəsiz və uzun gecikməsiz olmalıdır. Hərəkətdə sürətlər hamar dəyişməlidir. Klassik avtomatda dövrlər qəfil qalxır, maşın isə sürətlənmirsə, qutu «sürüşür» — bu, ciddi nasazlıq əlamətidir. Variator və robot qutularda diaqnostika xüsusilə vacibdir: təmirləri baha başa gələ bilər.
Mexaniki qutuda sürətlər xırıltısız qoşulmalı, ilişmə muftası (sseplenie) nə lap yuxarıda, nə də lap aşağıda tutmalıdır. Yüksək sürətdə qazı basanda dövrlər qalxır, sürət isə artmırsa, mufta sürüşür.
Asqı üçün maşının hər küncünü bir neçə dəfə aşağı bas: buraxanda çox yırğalanmadan tez sakitləşməlidir. Amortizatorların üstündə yağ izi olmamalıdır. Təkərlərə də bax: protektorun bir tərəfdən daha çox yeyilməsi bucaq tənzimləməsində (razval) və ya asqıda problem olduğunu göstərə bilər.
Salon və elektronika: yürüş həqiqidirmi?
Salon yürüş haqqında çox şey deyir. Sükanın, sürət qolunun, pedalların və sürücü oturacağının yeyilməsi spidometrdəki rəqəmə uyğun olmalıdır. Az yürüş yazılan, amma sükanı sürtülüb parıldayan, pedal rezinləri yeyilmiş maşında yürüşün azaldıldığından şübhələnmək olar.
- Açarı çevirəndə paneldəki xəbərdarlıq lampaları (Check Engine, ABS, hava yastığı və s.) yanmalı, mühərrik işə düşəndən sonra sönməlidir. Ümumiyyətlə yanmayan lampa da şübhəlidir.
- Kondisioner sərin, qızdırıcı isti hava verməlidir.
- Şüşə qaldırıcıları, güzgüləri, mərkəzi qıfılı, faraları, dönmə işıqlarını, siqnalı və şüşətəmizləyənləri yoxla.
- Multimedia, park sensorları, kamera, oturacaq qızdırıcısı varsa, hər birini işə sal.
- Döşəmə örtüyünün altına əl vur: rütubət və kif iyi suyun salona keçdiyini göstərə bilər.
- Ehtiyat açarın olub-olmadığını soruş.
Test sürüşü, servis tarixçəsi və usta yoxlaması
- Sürüşü fərqli şəraitdə et: şəhər tıxacında, düz yolda daha yüksək sürətdə və mümkünsə yoxuşda.
- Düz yolda sükanı yüngülcə tut: maşın bir tərəfə çəkməməli, sükan titrəməməlidir.
- Bir neçə dəfə adi qaydada əyləc et: maşın düz dayanmalı, sükanda və pedalda döyüntü olmamalıdır.
- Sükanı sona qədər burub yavaş dön: şıqqıltı yarımox oynaqlarında («qranat») problem ola bilər.
- Kələ-kötür yolda taqqıltıya, sürət artanda uğultuya qulaq as.
- Sürüşdən sonra temperatur göstəricisinə və maşının altına bax.
Servis tarixçəsi yürüşün və baxımın ən yaxşı sübutudur: servis kitabçasını, qəbzləri, görülən işlərin siyahısını soruş. Maşın rəsmi dilerdə xidmət görübsə, tarixçəni VIN ilə dilerin özündən öyrənməyə çalış.
Qərara yaxınlaşanda maşını satıcının tanıdığı yox, öz seçdiyin ustaya və ya diaqnostika mərkəzinə apar: qaldırıcıda alt hissəyə, kompüter diaqnostikasında xəta kodlarına baxılsın. Satıcı buna razı deyilsə, bu da bir cavabdır.
Yoxlama cədvəli: hamısı bir yerdə
| Nə yoxlanır | Necə | Təhlükə siqnalı |
|---|---|---|
| Sənədlər | Texniki pasport, satıcının vəsiqəsi, etibarnamə | Adlar uyğun deyil, yalnız surət göstərilir |
| Həbs və girov | Rəsmi yolla yoxlama | Satıcı yoxlamanı yubadır, «sonra baxarsan» deyir |
| VIN və kuzov nömrəsi | Sənəddəki və maşının üzərindəki nömrələr | Simvol fərqi, cızıq, qaynaq, yapışqan izi |
| Kuzov | Tolşinomer, aralıqlar, boltlar | Rəng tonu fərqi, qalın təbəqə, qaynaq tikişi |
| Mühərrik | Soyuq start, yağ, sızmalar | Taqqıltı, göyümtül və ya qatı ağ tüstü, köpüklü yağ |
| Sürətlər qutusu | Qoşulma və test sürüşü | Zərbə, gecikmə, «sürüşmə», xırıltı |
| Asqı və əyləc | Künclərə basmaq, əyləc etmək | Taqqıltı, bir tərəfə çəkmə, sükanda döyüntü |
| Salon və elektronika | Yeyilmə, bütün düymələr | Yürüşə uyğun olmayan yeyilmə, rütubət |
| Servis tarixçəsi | Kitabça, qəbzlər | Heç bir qeyd yoxdur, yürüşlər uyğun gəlmir |
| Diaqnostika | Öz seçdiyin usta | Satıcı servisə getməyə razı deyil |
Qiymətin bazara uyğun olub-olmadığını görmək üçün oxşar elanları müqayisə et və cari qiymətləri qiymət bələdçisində gör. Görüş və ödəniş qaydaları üçün təhlükəsizlik tövsiyələrinə də bax.
Tez-tez verilən suallar
İşlənmiş maşın alarkən ilk növbədə nəyi yoxlamaq lazımdır?
Sənədlərdən başla: maşının kimin adına olduğunu, VIN-in və ya kuzov nömrəsinin sənədlə uyğun gəldiyini və maşının həbsdə, girovda olmadığını rəsmi yolla yoxla. Sənəd tərəfi təmiz deyilsə, texniki vəziyyətə baxmağa ehtiyac qalmır.
Maşının həbsdə və ya girovda olub-olmadığını necə öyrənmək olar?
Bunu yalnız rəsmi yolla yoxla, satıcının sözünə və ya ekran şəklinə arxalanma. Hansı xidmətdən istifadə etməli olduğunu ASAN Xidmət, DYP və ya e-gov.az-dan dəqiqləşdir. Notariusdan da rəsmiləşdirmə zamanı hansı yoxlamaları apardığını soruş.
Yürüşün azaldıldığını necə anlamaq olar?
Sükanın, pedalların, sürət qolunun və sürücü oturacağının yeyilməsini spidometrdəki rəqəmlə müqayisə et. Servis kitabçasında və qəbzlərdə yazılan yürüşlərə bax: sonrakı qeyd əvvəlkindən az olmamalıdır. Diaqnostika zamanı ustanın da fikrini soruş.
Satıcı maşını ustaya aparmağa razı olmasa nə etməli?
Diaqnostikanın pulunu özün ödəməyi və vaxtı satıcıya uyğun seçməyi təklif et. Yenə razı olmursa, ehtiyatlı ol: gizlədəsi bir şeyi olmayan satıcı adətən yoxlamadan qaçmır. Belə halda başqa variantlara baxmaq daha sağlam qərardır.
Maşını görmədən beh vermək olarmı?
Yox. Maşını, sənədləri və rəsmi yoxlamanın nəticəsini görmədən heç bir məbləğ köçürmə. alal.az alqı-satqının tərəfi deyil və sövdələşməyə zəmanət vermir, ona görə ödənişi yalnız hər şeyi yoxladıqdan sonra, rəsmiləşdirmə zamanı et.
Maşının qiymətinin normal olduğunu necə bilim?
Eyni marka, model, il, mühərrik, qutu və yaxın yürüşlü maşınların elanlarını müqayisə et, cari qiymətləri qiymət bələdçisində gör. Bazar qiymətindən kəskin ucuz təklif çox vaxt ya gizli problem, ya da fırıldaq deməkdir — belə elanlara xüsusilə ehtiyatla yanaş.
Avtomobil satışı elanlarına bax, bəyəndiklərini «Seçilmişlər»ə əlavə et və bu siyahı ilə baxışa get.
Avtomobil elanlarına bax