Onlayn elanlarda fırıldaqçılıqdan necə qorunmaq

Sxemlərin adı və hekayəsi dəyişir, məqsədi isə dəyişmir. Sonda səndən üç şeydən biri istənilir: telefonuna SMS ilə gələn birdəfəlik kod, bank kartının məlumatları (kart nömrəsi, CVV, bitmə tarixi) və ya malı görmədən köçürülən pul. Bu üçünü heç kimə verməsən, aşağıdakı sxemlərin demək olar ki, heç biri işləmir.

SMS kodunu istəmək. «Sənə kod göndərdim, elanın sənin olduğunu təsdiqləmək üçün onu mənə yaz» — bu, ən sadə və hələ də işləyən üsuldur. Həmin an qarşı tərəf sənin nömrənlə hansısa hesaba — elan saytındakı profilinə, messencerə və ya bank tətbiqinə — girməyə çalışır, gələn kod isə həmin qapının açarıdır. alal.az-a girişdə də nömrəyə 4 rəqəmli birdəfəlik kod gəlir: o, yalnız sənin üçündür və onu nə alıcı, nə də «dəstək xidməti» adı ilə yazan biri soruşmamalıdır.

Saxta ödəniş linki. «Pulu köçürdüm, almaq üçün bu linkə keç», «çatdırılmanı rəsmiləşdirdim, linkdən təsdiqlə». Açılan səhifə tanış bankın və ya çatdırılma xidmətinin dizaynına bənzəyir, amma səndən kart nömrəsi, CVV və SMS kodu istəyir. Yadda saxla: pul almaq üçün heç bir səhifəyə kart məlumatı yazmaq lazım deyil. Məlumatı yazdığın an pul sənə gəlmir, kartından çıxır.

«Kartı təsdiqlə». Eyni sxemin başqa variantıdır: «ödəniş ilişib qaldı», «kartın aktiv deyil», «limitini təsdiqlə» deyib səni yenə linkə və ya kodu deməyə yönəldirlər. Hekayə nə qədər inandırıcı olsa da, nəticə eynidir — kartından pul çıxarılır.

Beh və qabaqcadan ödəniş. «Malı sənə saxlayıram, sadəcə beh at», «başqa alıcı da var, tələs». Bəzən ad dəyişir: «çatdırılma haqqı», «gömrük rüsumu», «sığorta». Pul köçürüləndən sonra satıcı yoxa çıxır, elandakı şəkillər isə çox vaxt başqasının elanından götürülmüş olur. Malı görmədən pul köçürmə; mal başqa şəhərdədirsə, ödənişi yalnız onu təhvil alanda et. Behin nə vaxt məqbul ola biləcəyini beh barədə ayrıca məqalədə izah etmişik.

Saxta «ödəniş etdim» skrinşotu. Bu sxem satıcıya qarşıdır. «Alıcı» bank tətbiqinin ekran şəklini göndərir: «köçürdüm, malı kuryerə ver». Belə şəkli hazırlamaq bir neçə dəqiqəlik işdir, bankın adından gəlmiş kimi görünən SMS də saxta ola bilər. Pulun gəldiyini yalnız öz bank tətbiqində — balansda və əməliyyat tarixçəsində — yoxla. Pul hesabına düşməyibsə, mal yerində qalır.

Satıcısansa, elanda «Taksitlə satış» seçimini aktiv etmək də bu riski azaldır: alıcı ödənişi saytda edir, malı yoxlayandan sonra sənə 6 rəqəmli kod verir, sən kodu sayta yazıb təsdiqi görürsən və yalnız bundan sonra malı təhvil verirsən.

Bazar qiymətindən kəskin ucuz təklif. Yeni telefonun yarı qiymətinə satılması və ya mərkəzdə mənzilin şübhəli dərəcədə ucuz kirayəsi tələsik qərar verdirmək üçün qoyulan yemdir. Diqqət çəkmək üçün süni aşağı qiymət yazmaq (məsələn, 1 ₼) alal.az-da onsuz da qadağandır, amma «inandırıcı dərəcədə ucuz» qiymət daha təhlükəlidir. Oxşar elanların qiymətlərini müqayisə et və cari səviyyəni qiymət bələdçisində yoxla.

Başqa platformaya keçmək təkidi. «Burada yazma, WhatsApp-a keç», «Telegram-da danışaq». Söhbəti saytdan kənara çıxarmaq istəyinin səbəbi çox vaxt sadədir: orada link göndərmək, səni tələsdirmək və sonra izi itirmək asandır. Bəzi satıcılar messenceri sadəcə rahatlıq üçün istəyir, fərq isə ondadır ki, dürüst adam orada kod və kart məlumatı soruşmur. Yazışmanı mümkün qədər saytdaxili «Mesajlar»da apar — lazım olsa, ekran şəkillərini sübut kimi saxlamaq da asan olur.

Aşağıdakı əlamətlərdən biri hələ fırıldaq demək deyil, amma bir neçəsi bir yerə yığılıbsa, dayan və yenidən düşün:

• Səni tələsdirir: «bu gün almasan, başqasına verəcəyəm», «indi köçür, sonra danışarıq».
• Görüşdən qaçır: «başqa şəhərdəyəm», «xaricdəyəm, kuryerlə göndərərəm».
• Kod, kart nömrəsi və ya CVV soruşur, ödəniş üçün link göndərir.
• Qiymət oxşar elanlardan kəskin aşağıdır, təsvir isə qısa və ümumidir.
• Şəkillər kataloq və ya reklam şəklinə bənzəyir, malın real vəziyyətini göstərmir.
• Konkret suala — model, il, ünvan, sənəd — dolaşıq cavab verir.
• Əvvəl bir qiymət deyilir, sonra «komissiya», «sığorta» kimi əlavə ödənişlər çıxır.
• Alıcı malı görmədən almağa hazırdır, amma pulu «xüsusi link» vasitəsilə göndərmək istəyir.

1. Görüşü ictimai, işıqlı yerdə təyin et — ticarət mərkəzində, metro stansiyasının yanında, kafedə. Mümkünsə yanında kimsə olsun.
2. Kiminlə və harada görüşəcəyini yaxınlarından birinə de.
3. Ödənişdən əvvəl məhsulu yoxla. Texnikada sənədə, komplektə və IMEI və ya seriya nömrəsinə bax: qutudakı nömrə cihazdakı ilə eyni olmalıdır. Telefon üçün ətraflı siyahı işlənmiş telefon bələdçisindədir.
4. Pulu malı yoxlayandan sonra ver. Köçürmə edirsənsə, satıcı pulun hesabına düşdüyünü öz bank tətbiqində görsün.
5. Satıcısansa, pul əlinə və ya hesabına düşməmiş malı vermə.

Taksitlə alışda isə ayrıca qoruma var: «Taksitlə al» ilə ödədiyin pul satıcıya dərhal keçmir. Hesabında görünən 6 rəqəmli kodu malı əlinə alıb yoxlayandan sonra satıcıya verirsən. Kod 7 gün ərzində təsdiqlənməsə və ya satıcı satışdan imtina etsə, pul kartına tam qaytarılır. Bu kodu da heç kimə əvvəlcədən vermə: platforma əməkdaşları onu heç vaxt soruşmur.

Hər elan səhifəsində «Şikayət et» düyməsi var. Onu bas, səbəbi seç və nə baş verdiyini qısa yaz: «SMS kodu istədi», «ödəniş linki göndərdi», «görüşmədən beh tələb edir». Şikayəti moderatorlar yoxlayır. Bu, yalnız sənin üçün deyil: vaxtında edilən şikayət növbəti alıcının pulunu qoruyur.

Artıq pul köçürmüsənsə və ya kart məlumatını vermisənsə, vaxt itirmə:

1. Dərhal bankına zəng et — rəsmi nömrə kartın arxasında yazılıb. Kartı bloklat və əməliyyatı bildir.
2. Kodu verdiyin hesabın parolunu dəyiş, tanımadığın cihazları hesabdan çıxar.
3. Sübutları saxla: yazışmanın ekran şəkilləri, elanın linki, qarşı tərəfin nömrəsi, köçürmənin qəbzi.
4. Polisə müraciət et və sübutları təqdim et.
5. Elanı «Şikayət et» ilə bildir, lazım olsa dəstək xidməti ilə əlaqə saxla.