Təcrübəsiz iş necə tapılır: tələbələr və gənclər üçün bələdçi

Təcrübəsiz qəbul edilən vəzifələrin ortaq cəhəti budur: işi yerində öyrətmək mümkündür, əsas tələb isə intizam, dəqiqlik və insanlarla düzgün ünsiyyətdir. Aşağıdakı sahələrdə işəgötürənlər yeni başlayanlara çox vaxt şans verir:

• Satış məsləhətçisi — müştəriyə məhsulu izah etmək, rəfləri və vitrini səliqədə saxlamaq. Məhsulları iş zamanı öyrənirsən, ünsiyyət isə ilk gündən lazımdır.
• Kassir — ödənişi qəbul etmək, çek vermək, növbənin sonunda kassanı təhvil vermək. Burada diqqət və dəqiqlik hər şeydən vacibdir.
• Kuryer — sifarişi vaxtında və salamat çatdırmaq. Piyada, velosipedlə və ya öz maşınınla işləmək mümkündür; şəhəri yaxşı tanımaq böyük üstünlükdür.
• Ofisiant — sifariş qəbul etmək və masalara xidmət göstərmək. Növbəli qrafik dərslə birləşdirmək üçün rahat ola bilər.
• Call-center operatoru — zəngləri cavablandırmaq, müştəriyə məlumat vermək. Aydın nitq, səbir və kompüterdə sərbəst işləmək tələb olunur; ikinci dil bilmək çox vaxt üstünlük sayılır.
• Anbar işçisi — malı qəbul etmək, saymaq, rəflərə yerləşdirmək və sifarişləri yığmaq. Fiziki dözüm və səliqə lazımdır.
• Təlimçi köməkçisi — kurs və ya tədris mərkəzində qrupları təşkil etmək, material hazırlamaq, valideynlərlə əlaqə saxlamaq. Öz fənnini yaxşı bilən tələbələr üçün uyğun başlanğıcdır.
• Administrator, barista, promouter — qısa təlimdən sonra başlanan, insanlarla çox ünsiyyət tələb edən işlər.

Siyahı tam deyil. Təcrübə tələbi olmayan vakansiyaları bir yerdə görmək üçün təcrübəsiz iş elanları səhifəsini aç və sənə maraqlı olan sahələri qeyd et.

Gözünə dəyən hər elana yazmaq yorucudur və az nəticə verir. Axtarışı plan üzrə aparsan, həm vaxtına qənaət edəcəksən, həm də daha uyğun iş tapacaqsan:

1. Özün üçün üç sualı cavablandır: harada işləmək istəyirsən, həftədə nə qədər vaxtın var və hansı işi qətiyyən görmək istəmirsən. Bu cavablar siyahını xeyli qısaldır.
2. Yaşadığın şəhərdən başla: məsələn, Bakıda iş elanları ayrıca səhifədə toplanıb. İşi dərslə birləşdirmək istəyirsənsə, yarımştat iş elanlarına bax.
3. Elanı sona qədər oxu. Vəzifə öhdəlikləri, iş qrafiki, ünvan və tələblər sənə uyğun gəlirsə, müraciət et. Uyğun gəlməyən elana «bəlkə alınar» deyə yazmaq vaxt itkisidir.
4. Bəyəndiyin vakansiyaları ürək düyməsi ilə «Seçilmişlər»ə əlavə et ki, sonra rahatca müqayisə edəsən.
5. Uyğun axtarışı «Axtarışı izlə» ilə yadda saxla: yeni uyğun elan çıxanda bildiriş alacaqsan və vakansiyaya ilk müraciət edənlərdən biri ola bilərsən.

Təcrübəsiz CV-nin məqsədi göstərməkdir ki, sən məsuliyyətli, öyrənməyə hazır və lazımi bacarıqlara malik namizədsən. «İş təcrübəsi» bölməsi boş qalırsa, yerini bunlarla doldur:

• Təhsil — universitet, kollec və ya məktəb, ixtisas və təhsil illəri. Vəzifəyə aid fənlər, layihələr və yaxşı nəticələr varsa, qeyd et.
• Könüllülük — tədbirlərdə, xeyriyyə aksiyalarında, tələbə təşkilatlarında gördüyün işlər. Bu da təcrübədir: komandada işləmisən və məsuliyyət daşımısan.
• Kurslar və sertifikatlar — kompüter, dil, mühasibat, dizayn və ya satış təlimləri. Kursun adını və orada nə öyrəndiyini yaz.
• Qısa işlər və kömək — ailə biznesində kömək, repetitorluq, sifarişlə gördüyün kiçik işlər, mövsümi işlər.
• Bacarıqlar — ümumi sözlər yox, konkret ifadələr: «Excel-də cədvəl və sadə düsturlar», «kassa proqramı ilə tanışlıq», «rus dilində sərbəst danışıq».
• Dillər — hər dil üçün səviyyəni dürüst göstər, çünki müsahibədə yoxlanıla bilər.

CV-ni bir səhifədə saxla, əlaqə məlumatını yuxarıda aydın yaz və faylı PDF formatında göndər. Hər vakansiya üçün qısa «haqqımda» hissəsini həmin işə uyğunlaşdır.

Elan sahibinə saytdaxili «Mesajlar» bölməsindən yazanda və ya CV göndərəndə qısa və konkret mesaj işləyir. Uzun tərcümeyi-hal yazmağa ehtiyac yoxdur, amma «iş var?» kimi bir sətirlik mesaj da təsir bağışlamır. Nümunə:

«Salam. Satış məsləhətçisi vakansiyası ilə bağlı yazıram. İş təcrübəm yoxdur, amma universitetdə tədbirlərin təşkilində könüllü olmuşam və insanlarla işləməyi sevirəm. Rus dilini yaxşı bilirəm. Həftə içi saat 14:00-dan sonra və həftəsonları işləyə bilərəm. CV-mi əlavə edirəm, müsahibəyə sizə uyğun vaxtda gələ bilərəm. Hörmətlə, Aysel.»

• Hansı vakansiyaya yazdığını ilk cümlədə de — işəgötürənin bir neçə elanı ola bilər.
• Təcrübənin olmamasını gizlətmə, amma üzərində dayanma: dərhal güclü tərəfinə keç.
• İşləyə biləcəyin gün və saatları dəqiq yaz.
• Salamla başla, imlanı yoxla, sonda adını yaz.
• Cavab gəlməsə, bir neçə gün sonra nəzakətlə bir dəfə xatırlat.

CV və mesaj hazırdırsa, təcrübəsiz iş elanları arasından sənə uyğun olanları seç və elə bu gün ilk müraciətlərini göndər.

Müsahibədə səndən keçmiş iş yerlərini yox, işə münasibətini soruşacaqlar. Ən çox verilən suallara əvvəlcədən cavab hazırla:

• «Özünüz haqqında danışın» — təhsilin, maraqların və bu işə niyə müraciət etdiyin barədə qısa danış. Bütün həyat hekayəni danışmağa ehtiyac yoxdur.
• «Təcrübəniz yoxdur, niyə sizi seçək?» — konkret nümunə gətir: könüllülük, kurs, ailə biznesində kömək. Öyrənməyə hazır olduğunu göstər.
• «Hansı qrafiklə işləyə bilərsiniz?» — dərsini və digər öhdəliklərini nəzərə alıb real vaxt de. Sonradan qrafiki dəyişmək hər iki tərəf üçün çətin olur.
• «Sualınız varmı?» — mütləq bir-iki sual ver: gündəlik öhdəliklər, təlim, qrafik, maaşın necə ödənildiyi.

Müsahibəyə vaxtında gəl, səliqəli geyin, yanına şəxsiyyət vəsiqəni və CV-nin çap olunmuş nüsxəsini götür. Ünvanı əvvəlcədən yoxla. Müsahibənin ofisdə, mağazada və ya restoranda keçməsi normaldır; səni naməlum mənzilə və ya şəhərdən kənar yerə çağırırlarsa, ehtiyatlı ol və yaxınlarına harada olduğunu xəbər ver.

Təklif alanda sevinib hər şeyə dərhal razılaşma. İşə başlamazdan əvvəl bu məqamları aydınlaşdır:

• Müqavilə — rəsmi işə qəbul yazılı əmək müqaviləsi ilə olur. Müqaviləni imzalamadan əvvəl oxu, anlamadığın bəndi soruş və nüsxəsini özündə saxla.
• Vəzifə öhdəlikləri — nə iş görəcəyini dəqiq öyrən; «hər işə baxarsan» kimi qeyri-müəyyən cavabla kifayətlənmə.
• İş qrafiki — iş günləri, başlama və bitmə saatı, fasilə, növbələr, həftəsonu işi.
• Sınaq müddəti — olacaqsa, nə qədər çəkəcəyini və bu müddətdə əməyinin necə ödəniləcəyini əvvəlcədən soruş.
• Ödəniş — maaşın nə vaxt və necə veriləcəyini, əlavə saatların necə hesablanacağını dəqiqləşdir.
• Təlim — təlim olacaqsa, kim tərəfindən və hansı şərtlərlə keçiriləcəyini soruş. Normal işəgötürən öz əməkdaşının təlimi üçün ondan pul istəmir.

Hüquqların, sınaq müddəti, məzuniyyət və digər şərtlər barədə dəqiq tələbləri rəsmi mənbədən — e-gov.az portalından və ya aidiyyəti qurumdan — yoxla. Şifahi vədlərə yox, yazılı razılaşmaya güvən.

Fırıldaqçılar tez-tez ilk işini axtaranları hədəf seçir: tez iş tapmaq istəyi insanı ehtiyatsız edir. Bu əlamətlərdən birini görsən, dayan və yoxla:

• Təlim, iş forması, «qeydiyyat» və ya sənədlərin rəsmiləşdirilməsi üçün əvvəlcədən pul istəyirlər.
• Müsahibəsiz, heç nə soruşmadan «yüksək qazanc» vəd edir və «yerlər məhduddur, tələs» deyə təzyiq göstərirlər.
• Şirkətin adını, ünvanını və vəzifənin dəqiq öhdəliklərini deməkdən yayınırlar.
• Müqavilədən əvvəl kart nömrəsi, CVV, SMS kodu və ya şəxsiyyət vəsiqəsinin şəklini istəyirlər.
• «İşə başlamaq üçün» məhsul almağı və ya tanışlarını dəvət etməyi tələb edirlər — bu, piramida və şəbəkə marketinqi sxemlərinin tipik əlamətidir.