İşlənmiş noutbuk alarkən yoxlama siyahısı

Elandan modelin tam adını, prosessoru, operativ yaddaşı (RAM) və disk həcmini qeyd et — görüşdə bunları sistemdəki məlumatla müqayisə edəcəksən. Oxşar elanlara və qiymət bələdçisinə baxıb qiymətin real olduğuna əmin ol. Satıcıya əvvəlcədən yaz:

• Noutbuk nə vaxt alınıb, qəbzi, qutusu və orijinal şarj cihazı varmı?
• Təmir olunubmu, disk, batareya və ya ekran dəyişdirilibmi?
• Windows (və ya macOS) lisenziyalıdırmı?
• BIOS-da və ya sistemdə parol varmı, noutbuk əvvəllər şirkətdə işlədilibmi?

Özünlə USB fləş kart, qulaqlıq və internet paylamaq üçün telefon götür. Noutbuk görüşdə tam şarjlı olmasın — şarj cihazının işlədiyini də görməlisən.

• Ölü piksellər: ekranı növbə ilə tam ağ, qara, qırmızı, yaşıl və mavi rəngə çevir (brauzerdə tam ekran rəng səhifəsi açmaq kifayətdir). Rəngli fonda qara, qara fonda parlaq nöqtə axtar.
• İşıq sızması və ləkələr: qaranlıq fonda ekranın kənarlarından işıq sızırmı, ortada sarı və ya ağ ləkə varmı, bax.
• Petlələr: qapağı bir neçə dəfə açıb-bağla; ekran istənilən bucaqda sabit dayanmalı, şaqqıltı olmamalıdır.
• Klaviatura: Bloknotu aç və bütün düymələri bir-bir bas — hər simvol çıxmalıdır. Arxa işıq varsa, onu da yoxla.
• Touchpad: kursor rəvan hərəkət etməli, sol və sağ klik, iki barmaqla sürüşdürmə işləməlidir.
• Kamera, mikrofon, dinamiklər: kamera tətbiqini aç, qısa video yaz və səsini dinlə.

Hər USB portuna fləş kart tax, qulaqlıq girişini yoxla, HDMI varsa və imkan olursa monitora qoş. Şarj cihazını taxıb çıxar: noutbuk şarjı dərhal tanımalı, şnur tərpədiləndə şarj kəsilməməlidir. Şarj cihazının etiketindəki gücün noutbukun tələbinə uyğun olduğuna bax — zəif və ya orijinal olmayan şarj cihazı yavaş şarj edir və qızır.

Batareya. Windows-da Komanda sətrini (cmd) aç və powercfg /batteryreport yaz: sistem batareya hesabatı yaradır və faylın harada saxlandığını göstərir. Faylı brauzerdə aç — orada layihə tutumu (Design Capacity), tam şarj tutumu (Full Charge Capacity) və dövr sayı (Cycle Count) var. Tam şarj tutumu layihə tutumundan nə qədər azdırsa, batareya bir o qədər köhnəlib. MacBook-da vəziyyət Sistem ayarları → Batareya (System Settings → Battery) bölməsində, dövr sayı isə Sistem məlumatı → Enerji (System Information → Power) bölməsində görünür.

Noutbuku bir müddət yük altında işlət: yüksək keyfiyyətli video aç, bir neçə brauzer pəncərəsi işə sal. Fanın (kulerin) səsi bərabər olmalıdır; xırıltı, cızıltı və ya ani güclü uğultu fanın çirkləndiyini və ya köhnəldiyini göstərə bilər. Korpus isinə bilər, amma əl dözə bilməyəcək qədər qızmamalıdır. Yük altında noutbuk qəfil sönür və ya donursa, soyutma sistemində problem ola bilər.

Disk. Əvvəlcə Tapşırıq meneceri → Performans bölməsində diskin tipinə (SSD və ya HDD) və həcminə bax — elandakı ilə eyni olmalıdır. Sonra disk sağlamlığını göstərən pulsuz proqramla (məsələn, CrystalDiskInfo) SMART vəziyyətini yoxla: «Good» yazılmalıdır. Windows 11-də bəzi disklər üçün sağlamlıq Ayarlar → Sistem → Yaddaş → Disklər və həcmlər bölməsində də göstərilir. MacBook-da Disk Utiliti (Disk Utility) proqramındakı «İlk yardım» (First Aid) yoxlaması diskdə xəta olub-olmadığını göstərir.

Prosessoru və operativ yaddaşı Windows-da Ayarlar → Sistem → Haqqında, MacBook-da Apple menyusu → Bu Mac haqqında bölməsində gör və elanla müqayisə et.

BIOS parolu. Noutbuku yenidən başlat və açılışda BIOS (UEFI) menyusuna gir — düymə brendə görə dəyişir, adətən F2, F1, F10, Del və ya Esc olur. Parol soruşulursa, satıcı onu sənin yanında silməlidir. Bəzi iş noutbuklarında BIOS parolunu sonradan götürmək çətin və bahalıdır, ona görə parolu bilinməyən noutbuku alma.

Şirkət noutbuku. Ofisdən çıxarılıb satılan noutbuk şirkətin uzaqdan idarəetmə sisteminə bağlı qala bilər: sıfırlamadan sonra sistem təşkilatın hesabı ilə giriş tələb edir. Windows-da Ayarlar → Hesablar → İş və ya məktəb hesabı (Access work or school) bölməsində qoşulmuş hesab olmamalıdır. MacBook-da satıcı Apple hesabından çıxmalı və «Find My Mac» sönməlidir — əks halda aktivləşdirmə kilidi qala bilər.

Lisenziya. Windows 11-də Ayarlar → Sistem → Aktivləşdirmə (Activation) bölməsində Windows-un aktivləşdirildiyi yazılmalıdır. Office və digər ödənişli proqramlar üçün də lisenziyanın olub-olmadığını soruş. Lisenziyasız sistem sonradan xəbərdarlıqlar və yeniləmə problemləri yarada bilər.

Seriya nömrəsi. Noutbukun altındakı etiketdəki seriya nömrəsi BIOS-da göstərilən nömrə ilə, varsa qutu və qəbzlə eyni olmalıdır. Bir çox istehsalçı bu nömrə ilə zəmanət statusunu və zavod konfiqurasiyasını yoxlamağa imkan verir. Etiketi qoparılmış, nömrəsi silinmiş noutbuk oğurlanmış ola bilər.

Yoxlamaya tələsmədən vaxt ayır; satıcı səni tələsdirirsə, bunu xəbərdarlıq kimi qəbul et. Bəzi qüsurlar — batareyanın tez boşalması, qızıb sönmə — yalnız bir müddət işlədikdən sonra üzə çıxır. Satıcı ilə qısa yoxlama müddəti barədə danışmaq olar, məsələn, gizli qüsur çıxarsa noutbukun geri qaytarılması; belə razılaşmanı yazılı et və qəbz al.

Ödənişi bütün yoxlamadan sonra et, beh və ya «saxlama haqqı» köçürmə — səbəbini beh barədə məqalədə izah etmişik. Görüşü ictimai, işıqlı yerdə təyin et. Satıcı elanda «Taksitlə satış»ı aktiv edibsə, «Taksitlə al» ilə ödəyə bilərsən: pul satıcıya dərhal keçmir, noutbuku yoxlayandan sonra hesabındakı 6 rəqəmli kodu satıcıya verirsən.