İpoteka ilə ev almaq: əsas addımlar

İpoteka daşınmaz əmlakın girov qoyulması ilə verilən kreditdir. Sadə dillə: bank evin qiymətinin bir hissəsini ödəyir, sən qalan hissəni ilkin ödəniş kimi verirsən, sonra borcu razılaşdırılmış müddət ərzində aylıq ödənişlərlə qaytarırsan.

Ev sənin adına qeydiyyata alınır, girov isə dövlət reyestrində ayrıca qeyd olunur. Kredit tam bağlanana qədər evdə yaşayırsan, amma adətən bankın razılığı olmadan onu sata və ya başqa girova qoya bilməzsən. Borc bağlananda girov götürülür.

Banka getməzdən əvvəl öz imkanını hesabla. İlkin ödəniş evin qiymətinin müəyyən hissəsidir, minimum həddi isə proqramdan və bankdan asılıdır. Nə qədər çox ilkin ödəniş etsən, kredit məbləği və ümumi faiz xərci bir o qədər az olur. Büdcəni qurarkən bunları nəzərə al:

• İlkin ödəniş: əlində hazır olan məbləğ.
• Əlavə xərclər: qiymətləndirmə, sığorta, notarius, qeydiyyat və bank xidmətləri. Bunlar ilkin ödənişdən ayrıdır.
• Aylıq ödəniş: elə olmalıdır ki, gözlənilməz xərc çıxanda da ödəyə biləsən.
• Ehtiyat yığım: iş itkisi və ya xəstəlik halında bir neçə aylıq ödənişi qarşılayacaq pul.
• Təmir və mebel: yeni evə köçəndə ilk xərclər çox vaxt gözləniləndən çox olur.

Hər bankın siyahısı fərqlidir, amma əksər hallarda bunlar soruşulur:

• Şəxsiyyət vəsiqəsi.
• Rəsmi gəliri təsdiq edən sənədlər: iş yerindən arayış, əmək müqaviləsi, sahibkarsansa gəlirini göstərən sənədlər.
• Ailə vəziyyəti ilə bağlı sənədlər, lazım olduqda həyat yoldaşının razılığı.
• Alınacaq evin sənədləri: mülkiyyət çıxarışı və texniki məlumatlar.
• Bəzi hallarda zamin və ya birgə borcalan.

Bank kredit tarixçəni də yoxlayır: əvvəlki kreditlərin vaxtında ödənilibmi, hazırda başqa borcların varmı. Gəlirin rəsmi olması burada həlledicidir — rəsmiləşdirilməmiş gəliri bank adətən nəzərə almır. Sənəd siyahısını müraciətdən əvvəl seçdiyin bankdan dəqiqləşdir.

İpoteka üçün hər ev uyğun gəlmir. Bank adətən mülkiyyət hüququ dövlət reyestrində qeydə alınmış, yəni kupçalı əmlak tələb edir, çünki ev kreditin girovu olacaq. Kupçasız ev, icazəsiz yenidənqurma və ya sənəd problemi müraciəti dayandıra bilər. Ətraflı: kupçalı ev nədir.

Ev seçiləndən sonra bank onun bazar dəyərini qiymətləndirmə şirkətinə müəyyən etdirir. Kredit məbləği çox vaxt satış qiymətinə yox, bu qiymətləndirməyə əsasən hesablanır. Satıcı ilə razılaşdığın qiymət qiymətləndirmədən yüksəkdirsə, fərqi öz cibindən ödəməli ola bilərsən. Evin sənədlərini yoxlamaq üçün ev alarkən hansı sənədləri yoxlamalı bələdçisindən istifadə et.

Bank öz riskini sığorta ilə azaldır. Adətən girov qoyulan evin sığortası tələb olunur, bir çox hallarda borcalanın həyat sığortası da istənilir. Sığorta xərci kreditin ümumi xərcinə daxildir. Bankdan təklif alanda soruş: sığorta nəyi əhatə edir, hər il yenilənirmi və hansı sığorta şirkətləri qəbul edilir.

Dövlət ipoteka proqramları Azərbaycan İpoteka və Kredit Zəmanət Fondu vasitəsilə həyata keçirilir, kreditlər isə müvəkkil banklar üzərindən verilir. Adi ipoteka ilə yanaşı, müəyyən kateqoriyalardan olan vətəndaşlar üçün güzəştli şərtlər də var. Ümumi yol belədir:

1. Fondun rəsmi mənbəyindən hansı proqrama uyğun olduğunu və cari şərtləri öyrən.
2. Proqramda iştirak edən müvəkkil banklardan birini seç və ilkin məsləhət al.
3. Sənədlərini hazırla və müraciət et. Bank gəlirini və kredit tarixçəni yoxlayır.
4. Uyğun ev tap, bank onu qiymətləndirsin.
5. Kredit təsdiqlənəndən sonra alqı-satqı və ipoteka müqavilələri notarial qaydada rəsmiləşdirilir, girov qeydə alınır.
6. Bank pulu satıcıya köçürür, sən isə aylıq ödənişlərə başlayırsan.

İpoteka ilə alış nağd alışdan uzun çəkir: bank sənədləri yoxlayır, qiymətləndirmə aparılır, müqavilələr rəsmiləşdirilir. Satıcıya bunu əvvəlcədən de və gözləməyə hazır olub-olmadığını soruş. Elanda ipoteka barədə heç nə yazılmayıbsa, «Mesajlar» bölməsindən yaz:

• Ev kupçalıdır və sənəd satıcının adınadırmı?
• Evdə girov, həbs və ya başqa məhdudiyyət yoxdurmu?
• Satıcı bankın qiymətləndiricisini evə buraxmağa razıdırmı?
• Beh istənilirsə, kredit təsdiqlənməsə behin taleyi necə olacaq və bu yazılı razılaşdırılıbmı?

Müqaviləni imzalamazdan əvvəl bankdan erkən ödəniş qaydasını, gecikmə halında tətbiq olunan şərtləri və bütün əlavə xərcləri yazılı soruş. Variantlara satılan mənzillər bölməsində bax, bəyəndiklərini «Seçilmişlər»ə əlavə et və yeni elanlar üçün «Axtarışı izlə»ni aç.