Kirayə mənzil tutarkən yoxlama siyahısı
Kirayə mənzil axtaranda diqqət əsasən qiymətə və şəkillərə yönəlir, problemlər isə köçəndən sonra üzə çıxır: qışda kombi işləmir, divarda kif var, köhnə kommunal borcu səndən istəyirlər, depozit qaytarılmır. Bu siyahı kirayə ev tutarkən nəyi və hansı ardıcıllıqla yoxlamağı göstərir — elanı oxuduğun andan açarı aldığın günə qədər. Onu telefonunda saxla və hər baxışda bənd-bənd keç.
8 dəq oxu
Elana baxanda nəyə diqqət etməli
Yoxlama evə getməzdən əvvəl başlayır. Yaxşı elanda bir neçə otağın, mətbəxin və vanna otağının real şəkilləri olur. Yalnız bir-iki şəkil, kataloqa bənzəyən görüntülər və ya «qalanını gələndə görərsən» cavabı ehtiyatlı olmaq üçün səbəbdir. Qiyməti eyni rayondakı oxşar kirayə mənzil elanları ilə müqayisə et, cari qiymətləri isə qiymət bələdçisində gör. Bazardan kəskin ucuz təklif çox vaxt sadəcə diqqət çəkmək üçündür.
Evə getməzdən əvvəl ev sahibinə saytdaxili «Mesajlar» bölməsindən və ya telefonla bu sualları ver:
- Elanı ev sahibi özü yerləşdirib, yoxsa vasitəçi? Vasitəçidirsə, xidmət haqqı varmı?
- Aylıq məbləğə nə daxildir: kommunal ödənişlər, internet, binanın xidmət haqqı?
- Depozit istənilirmi və hansı şərtlə qaytarılır?
- Müqavilə ən azı neçə aylıq bağlanır?
- Ev əşyalı verilir, yoxsa boş? Hansı texnika qalır?
- Uşaq, ev heyvanı və qonaqla bağlı məhdudiyyət varmı?
Bəyəndiyin variantları ürək düyməsi ilə «Seçilmişlər»ə əlavə et ki, sonra rahat müqayisə edəsən. İstədiyin rayon və qiymət üçün «Axtarışı izlə»ni aç: yeni uyğun elan çıxanda bildiriş alacaqsan.
Ev sahibinin sənədini və şəxsiyyətini necə yoxlamalı
Pulu kimə verdiyini dəqiq bilməlisən. Mənzili göstərən adam həmişə onun sahibi olmur: bu, qohum, köhnə kirayəçi və ya vasitəçi ola bilər. Müqavilədən əvvəl sənəd görmək normal tələbdir və vicdanlı ev sahibi bundan incimir.
- Şəxsiyyət vəsiqəsini gör və ad-soyadı müqaviləyə yazılacaq adla tutuşdur.
- Mülkiyyəti təsdiq edən sənədi — daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarışı, gündəlik dildə «kupça» — istə. Sənəddəki ünvan baxdığın mənzillə, mülkiyyətçinin adı isə şəxsiyyət vəsiqəsi ilə eyni olmalıdır.
- Mənzili sahibin özü yox, başqası verirsə, sahibin yazılı razılığını və ya etibarnaməni soruş. Mümkünsə sahiblə telefonla özün danış.
- Mülkiyyətçi bir neçə nəfərdirsə (məsələn, ər-arvad və ya varislər), hamısının kirayəyə razı olduğunu dəqiqləşdir.
- Sənədlərin şəklini çəkmək istəyirsənsə, icazə al. Heç olmasa adları və reyestr nömrəsini qeyd et.
Kupçanın nə olduğunu və necə yoxlandığını kupçalı ev haqqında bələdçidə ətraflı izah etmişik.
Sənəd göstərməkdən yayınan, amma «bu gün beh ver, sabah müqavilə bağlarıq» deyən adama pul vermə. Belə hallarda mənzil başqasına məxsus ola və ya eyni anda bir neçə nəfərə «verilə» bilər.
Evin texniki vəziyyəti: su, qaz, işıq, isitmə və nəm
Baxışa gündüz get və tələsmə. Şəkildə görünməyən çatışmazlıqlar adətən məhz burada çıxır. Utanma: kranları aç, işığı yandır, kombini işə sal — sonradan bu nasazlıqların xərci sənin cibindən çıxa bilər. Hər şeyi telefonla videoya çək ki, bir neçə mənzili müqayisə edəndə detallar qarışmasın.
- Su: soyuq və isti suyun təzyiqini yoxla, kran və unitaz altında sızma olub-olmadığına bax. Suyun qrafiklə verilib-verilmədiyini soruş.
- Qaz: evdə qaz iyi olmamalıdır. Plitənin və kombinin işlədiyini yoxla, qaz sayğacının göstəricisini yaz.
- İşıq: bir neçə rozetkanı yoxla, elektrik avtomatlarının yerini öyrən. Kondisioner, su qızdırıcısı və paltaryuyan eyni vaxtda işləyəndə xəttin dözüb-dözmədiyini soruş.
- İsitmə: evdə kombi, mərkəzi istilik, yoxsa başqa sistem olduğunu öyrən. Yayda baxırsansa da, kombini qısa müddətə işə sal.
- Nəm və kif: künclərə, tavana, vanna otağına, şkafların arxasına və pəncərə kənarlarına bax. Təzə rənglənmiş tək bir divar bəzən ləkəni gizlədir.
- Pəncərə və qapılar: rahat açılıb-bağlanırmı, kilidlər işləyirmi, giriş qapısı möhkəmdirmi.
- Kanalizasiya: mətbəxdə və vanna otağında xoşagəlməz iy olmamalı, su tez axıb getməlidir.
- Texnika və internet: soyuducu, paltaryuyan və plitə işləyirmi; internet çəkmək mümkündürmü, mobil şəbəkə evin içində tuturmu.
Kirayə müqaviləsində nələr olmalıdır
Şifahi razılaşma ilk mübahisəyə qədər işləyir. Kirayəni yazılı müqavilə ilə rəsmiləşdir və imzalamazdan əvvəl hər bəndi oxu. Aşağıdakı cədvəl müqavilədə olmalı əsas bəndləri göstərir.
| Bənd | Nə yazılmalıdır | Niyə vacibdir |
|---|---|---|
| Tərəflər və ünvan | Ev sahibinin və kirayəçinin tam adı, şəxsiyyət vəsiqəsi məlumatları, mənzilin ünvanı | Müqavilənin kimlər arasında və hansı mənzil üçün bağlandığı bəlli olur |
| Müddət | Başlama və bitmə tarixi, müqavilənin necə uzadılacağı | Hər iki tərəf planını əvvəlcədən qurur |
| Məbləğ və ödəniş günü | Aylıq məbləğ, valyuta, ödəniş günü və üsulu (nağd və ya köçürmə) | «Unutdum», «gecikdin» mübahisələrinin qarşısını alır |
| Depozit | Məbləği, hansı hallarda tutula biləcəyi, nə vaxt qaytarılacağı | Çıxanda pulunu geri almaq üçün əsas dayaq budur |
| Kommunal ödənişlər | İşığı, qazı, suyu, istiliyi, interneti və bina xidmətini kimin ödədiyi, başlanğıc sayğac göstəriciləri | Köhnə borcun sənin üzərinə qalmasının qarşısını alır |
| Qiymət dəyişikliyi | Məbləğin müddət ərzində dəyişib-dəyişməyəcəyi, dəyişərsə hansı qaydada | Gözlənilməz artımdan qoruyur |
| Çıxış şərtləri | Hər tərəfin müqaviləni bitirmək üçün nə qədər əvvəl xəbər verməli olduğu | Qəfil «evi boşalt» vəziyyətindən qoruyur |
| Təmir və zərər | Kiçik nasazlıqları və böyük təmiri kimin etdiyi, əşyaya zərər dəyərsə necə ödənildiyi | Kombi xarab olanda xərci kimin çəkəcəyi əvvəlcədən bəlli olur |
| Ev sahibinin gəlişi | Mənzilə hansı hallarda və nə qədər əvvəl xəbərdarlıqla gələ biləcəyi | Şəxsi həyatının toxunulmaz qalmasına kömək edir |
Müqavilənin notarial qaydada təsdiqlənməsinin vacib olub-olmadığını, ünvan üzrə qeydiyyata ehtiyacın varsa onun qaydasını ASAN Xidmətdən, e-gov.az portalından və ya notariusdan dəqiqləşdir. Qeydiyyat sənə lazımdırsa (məsələn, uşağın məktəbi üçün), bunu ev sahibi ilə müqavilədən əvvəl razılaşdır.
Əşyaların siyahısı və köçmə günü çəkilən şəkillər
Depozit mübahisələrinin çoxu «bu ləkə əvvəldən var idi» sualı ətrafında yaranır. Bunun qarşısını köçdüyün gün alırsan.
- Mənzildəki mebel və texnikanın siyahısını tut: nə var, hansı vəziyyətdədir, cızıq və ya qırıq varsa qeyd et.
- Hər otağın, divarların, döşəmənin, santexnikanın və texnikanın şəklini və videosunu çək.
- İşıq, qaz və su sayğaclarının göstəricilərini şəkli ilə birlikdə yaz.
- Açarların sayını qeyd et: giriş qapısı, poçt qutusu, domofon.
- Siyahını iki nüsxədə hazırlayın və hər iki tərəf imzalasın. Bir nüsxə səndə qalsın.
- Şəkilləri və siyahını ev sahibinə mesajla da göndər ki, tarixi qalsın.
Çıxanda evi eyni siyahı ilə təhvil ver. Adi istifadədən yaranan köhnəlməni zərərdən ayırmaq bu sənədlə xeyli asanlaşır.
Qonşular və məhəllə: axşam bir də bax
Gündüz sakit görünən küçə axşam səs-küylü ola bilər. Bəyəndiyin mənzilə mümkünsə fərqli vaxtda ikinci dəfə get və bu suallara cavab tap:
- Binanın girişi və pilləkənləri nə vəziyyətdədir, lift işləyirmi?
- Son mərtəbədə damdan su sızırmı, birinci mərtəbədə nəm və səs problemi varmı?
- Yaxınlıqda ictimai nəqliyyat, market, aptek, məktəb və ya bağça varmı?
- Maşın üçün yer tapmaq asandırmı?
- Su, qaz və işıq tez-tez kəsilirmi? Bunu ən dəqiq qonşular deyəcək.
- Binanın xidmət haqqı varmı və onu kim ödəyir?
Beh və qabaqcadan ödəniş: əsas risk buradadır
Kirayə elanlarında tez-tez rast gəlinən fırıldaq sxemi sadədir: bazardan ucuz, şəkilləri gözəl mənzil, tələsdirən «ev sahibi» və «başqa müştəri də var, beh at, saxlayım» xahişi. Pul köçürüləndən sonra əlaqə kəsilir. Bu əlamətlər səni ayıq etməlidir:
- Ev sahibi «xaricdədir», açarı kuryerlə və ya tanışı ilə göndərəcəyini deyir.
- Mənzili göstərməzdən əvvəl kartla «bron» və ya beh istənir.
- Ödəniş üçün link göndərilir, kart məlumatları və ya SMS kodu soruşulur.
- Qiymət eyni rayondakı oxşar elanlardan kəskin aşağıdır.
Mənzili görmədən, ev sahibi ilə üz-üzə görüşmədən və sənədləri yoxlamadan heç kimə beh, «bron haqqı» və ya qabaqcadan kirayə köçürmə. İlk ödənişi müqavilə imzalananda et və qəbz al. Ətraflı: beh vermək niyə təhlükəlidir. Şübhəli elanı «Şikayət et» düyməsi ilə bildir.
Vasitəçi (agentlik) ilə işləyirsənsə
Agentlik vaxtına qənaət edə bilər: variantları seçir, baxış təşkil edir, müqavilədə kömək edir. Amma xidmətin şərtlərini əvvəlcədən aydınlaşdır:
- Xidmət haqqını kim ödəyir — sən, ev sahibi, yoxsa hər ikiniz?
- Məbləğ nə qədərdir və nə vaxt ödənilir? Ödənişi mənzili görüb müqaviləni imzalayandan sonra et.
- Ödəniş üçün qəbz və ya yazılı təsdiq al.
- Vasitəçi də ev sahibinin sənədini göstərməlidir — bu tələb onun üçün də keçərlidir.
Mənzil göstərmədən, sadəcə «ünvan bazası» və ya telefon nömrələri siyahısı üçün qabaqcadan pul istəyən «agentliklərdən» uzaq dur. Bu və digər sxemlər haqqında onlayn elanlarda fırıldaqçılıq yazısında danışmışıq.
Tez-tez verilən suallar
Kirayə müqaviləsini notariusda təsdiqlətmək lazımdırmı?
Yazılı müqavilə hər iki tərəfi qoruyan əsas sənəddir və onsuz pul ödəmə. Notarial təsdiqin sənin vəziyyətində vacib olub-olmadığını və nə üstünlük verdiyini notariusdan, ASAN Xidmətdən və ya e-gov.az portalından dəqiqləşdir. Hər halda müqavilədə tərəflərin məlumatları, müddət, məbləğ, depozit və çıxış şərtləri aydın yazılmalıdır.
Depozit nədir və nə vaxt geri qaytarılır?
Depozit ev sahibinin mümkün zərər və ödənilməmiş hesablar üçün saxladığı təminat məbləğidir. Adətən müqavilə bitəndə, mənzil təhvil verilib yoxlanandan sonra qaytarılır. Məbləği, hansı hallarda tutula biləcəyini və qaytarılma vaxtını müqaviləyə yaz, köçdüyün günün şəkillərini isə saxla.
Kirayə evdə kommunal ödənişləri kim ödəməlidir?
Bu, ev sahibi ilə kirayəçinin razılaşmasından asılıdır. Çox vaxt cari istehlakı kirayəçi ödəyir, amma bunu ehtimala buraxma: kimin nəyi ödədiyini müqaviləyə yaz. Köçdüyün gün sayğac göstəricilərini qeyd et və köhnə borc olmadığını son qəbzlərlə yoxla.
Evi görmədən beh vermək olarmı?
Olmaz. Mənzili görmədən, ev sahibi ilə görüşmədən və mülkiyyət sənədini yoxlamadan verilən beh kirayə fırıldaqlarının əsas hədəfidir. Real ev sahibi mənzili göstərməyə və sənədi təqdim etməyə hazır olur. İlk ödənişi müqavilə imzalananda et və qəbz al.
Agentliyə nə vaxt pul ödəmək lazımdır?
Xidmət haqqının məbləğini və kimin ödədiyini əvvəlcədən yazılı razılaşdır. Ödənişi mənzili görüb, ev sahibinin sənədini yoxlayıb müqaviləni imzalayandan sonra et və qəbz al. Sadəcə ünvan siyahısı üçün qabaqcadan pul istəyən «agentliklərə» ödəmə.
Kirayə qiymətinin normal olduğunu necə bilim?
Eyni rayonda oxşar otaq sayı, sahə, mərtəbə və təmirlə verilən elanları müqayisə et, cari qiymətlərə alal.az-ın qiymət bələdçisində bax. Bazardan kəskin ucuz təklif görürsənsə, əvvəlcə səbəbini soruş və mənzili görmədən heç bir ödəniş etmə.
Kirayə mənzil elanlarına bax, bəyəndiklərini seçilmişlərə əlavə et və yeni elanlardan xəbərdar olmaq üçün axtarışı izlə.
Kirayə mənzillərə bax