Ev alarkən hansı sənədləri yoxlamalı

İlk sual budur: evi satan şəxs onun qanuni sahibidirmi? Bunu daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarış, xalq arasında «kupça» göstərir. Satıcıdan sənədin əslini istə və bunları tutuşdur:

• Mülkiyyətçinin adı satıcının şəxsiyyət vəsiqəsindəki adla eynidir.
• Ünvan, mərtəbə və mənzil nömrəsi baxdığın evə uyğundur.
• Sənəddəki sahə real sahəyə uyğundur. Fərq böyükdürsə, icazəsiz yenidənqurma ola bilər.
• Sənəddə bir neçə mülkiyyətçi göstərilibsə, hamısı satışda iştirak edəcək.

Kupça haqqında ətraflı kupçalı ev nədir yazısında danışmışıq. Kupçasız əmlak alırsansa, risklər xeyli artır və hüquqşünas məsləhəti vacibdir.

Sənəd qaydasında olsa belə, qarşındakı adamın həqiqətən o şəxs olduğunu və satmağa səlahiyyəti çatdığını bilməlisən.

1. Şəxsiyyət vəsiqəsini gör, şəkli və adı yoxla.
2. Satışı nümayəndə edirsə, etibarnaməni gör: kimin adına, nə vaxt verilib, satış səlahiyyəti varmı. Etibarnamənin ləğv edilmədiyini notarius vasitəsilə yoxlat.
3. Mümkünsə mülkiyyətçi ilə özün görüş və ya heç olmasa telefonla danış. «Sahibi xaricdədir, hər şeyi mən həll edirəm» vəziyyəti əlavə diqqət tələb edir.
4. Satıcıdan evi nə vaxt və necə əldə etdiyini, niyə satdığını soruş. Cavablar sənədlərlə uyğun gəlməlidir.

Bir evin bir neçə sahibi ola bilər və hər birinin razılığı lazımdır. Ən çox rast gəlinən hallar bunlardır:

• Ər-arvadın birgə əmlakı. Ev nikah dövründə alınıbsa, digər həyat yoldaşının razılığı tələb oluna bilər.
• Azyaşlı mülkiyyətçilər. Mülkiyyətçilər arasında uşaq varsa, satış üçün əlavə icazələr lazım ola bilər.
• Vərəsəlik yolu ilə alınmış ev. Vərəsəliyin rəsmiləşdirildiyini və başqa varislərin iddiası olub-olmadığını soruş.
• Paylı mülkiyyət. Evin yalnız bir hissəsi satılırsa, digər payçıların hüquqlarını əvvəlcədən aydınlaşdır.

Hansı razılığın və icazənin lazım olduğunu notariusdan və aidiyyəti dövlət qurumundan öyrən. Satıcı «sonra həll edərik» deyirsə, sövdələşməni məsələ həll olunana qədər təxirə sal.

Ev bankda girov ola, məhkəmə qərarı ilə üzərinə həbs qoyula və ya başqa məhdudiyyət altında ola bilər. Belə evi alsan, problemlər də səninlə birlikdə köçür. Satıcının sözünə və köhnə sənədə güvənmə, yoxlamanı rəsmi yolla et.

1. Əmlak haqqında aktual arayış və çıxarışı necə almağı ASAN Xidmətdən və ya e-gov.az portalından öyrən.
2. Alqı-satqını təsdiqləyəcək notariusdan girov, həbs və digər məhdudiyyətlərin olub-olmadığını soruş.
3. Ev ipotekadadırsa, borcun necə bağlanacağını və girovun nə vaxt götürüləcəyini əvvəlcədən yazılı razılaşdırın. Belə sövdələşmədə bankın iştirakı ilə hərəkət etmək daha təhlükəsizdir.

Ev satılanda köhnə borclar və evdə qeydiyyatda qalan adamlar ən çox unudulan məsələlərdir.

• İşıq, qaz, su və istilik üzrə son qəbzləri və abonent kodlarını istə, borc olmadığını yoxla.
• Binanın xidmət haqqı üzrə borc olub-olmadığını soruş.
• Mənzildə kimlərin qeydiyyatda olduğunu öyrən və bunu təsdiqləyən sənədi istə.
• Qeydiyyatdan çıxma və borcların bağlanması üçün son tarixi müqaviləyə yaz.

Qeydiyyatdan çıxma qaydasını və lazım olan arayışları ASAN Xidmətdən dəqiqləşdir. Təhvil günü sayğac göstəricilərini yaz ki, istehlakın hansı hissəsinin sənə aid olduğu bəlli olsun.

Daşınmaz əmlakın alqı-satqısı notarial qaydada rəsmiləşdirilir, sonra mülkiyyət hüququ yeni sahibin adına dövlət reyestrində qeydə alınır. Ümumi ardıcıllıq belədir:

1. Tərəflər qiymət, ödəniş qaydası, təhvil tarixi və qeydiyyatdan çıxma kimi şərtlərdə razılaşır.
2. Sənədlər notariusa təqdim olunur: şəxsiyyət vəsiqələri, mülkiyyət sənədi, lazım olduqda razılıq və icazələr.
3. Notarius məlumatları yoxlayır və alqı-satqı müqaviləsini təsdiqləyir.
4. Mülkiyyət hüququ yeni sahibin adına qeydiyyata alınır.
5. Ev açarlar, sayğac göstəriciləri və təhvil aktı ilə təhvil verilir.

Rüsumlar, vergilər, müddətlər və sənədlərin tam siyahısı dəyişə bilər. Bunları sövdələşmədən əvvəl ASAN Xidmətdən, e-gov.az portalından və ya notariusdan dəqiqləşdir. Evi kreditlə alırsansa, bankın əlavə addımlarını ipoteka ilə ev almaq bələdçisində izah etmişik.

Ən riskli an pulun əldən çıxdığı andır. Bir neçə sadə qayda böyük itkinin qarşısını alır:

• Böyük məbləği mümkün qədər bank köçürməsi ilə ödə: izi qalır və sübut etmək asandır.
• Nağd ödəyirsənsə, pulu bankda və ya notariusun yanında say, böyük məbləği yolda gəzdirmə.
• Tam məbləği müqavilə imzalanmadan və sənədsiz vermə.
• Hər ödəniş üçün qəbz və ya yazılı təsdiq al, məbləği müqavilədə göstər.
• Təhlükəsiz hesablaşma imkanları barədə öz bankından məlumat al.

Beh istənilirsə, onu yalnız sənədləri yoxladıqdan sonra və yazılı razılaşma ilə ver. Behlə bağlı riskləri beh vermək niyə təhlükəlidir yazısında izah etmişik.